اقتصاد غیرشفاف و درآمد پایین داخلی

سرانه سه میلیون و 600 هزار تومانی یا حتی چهار میلیون و 500 هزار تومانی تولید ناخالص ملی با توجه به جمعیت و ظرفیت تولید ملی کشور عدد پایینی است. از سوی دیگر توزیع این درآمد نیز به شکل بسیار نامتوازنی انجام می شود.در حالی که در سال های اخیر نظام تولید به شدت آسیب دیده و فضای کسب و کار تحت تاثیر نگاه سیاسی همچنین سیاست های تنش زای دولت وضعیت کم رونقی را سپری می کند، هر روز شاهد تعطیلی یا ورشکستگی بنگاه های تولیدی هستیم.

شواهد حکایت از آن دارد که در حال حاضر تولید به یک فعالیت پرمخاطره و پرریسک در آمده است. این شرایط باعث شده ظرفیت های تولید و اشتغال به شدت آسیب دیده و در حالی که می توانستیم از فرصت تاریخی افزایش درآمدهای نفتی بهترین استفاده را ببریم اما در عمل زمینه از دست رفتن فرصت های تحرک بخشی به ظرفیت های تولیدی را فراهم کردیم.
از سوی دیگر یکی دیگر از نکات اساسی آن است که سوءمدیریت کلان اقتصادی در کشور ما باعث شده تخمین پایینی نسبت به رقم واقعی تولید ناخالص ملی از سوی مراجع رسمی ارائه شود.
مطالعات ما نشان می دهد بیش از 53 درصد مشاغل به صورت غیررسمی انجام می شوند.
از سوی دیگر بخش عمده ای از فعالیت های اقتصادی در کشور ما غیررسمی و زیرزمینی است و در نتیجه این دو عامل باعث می شود رقم درستی از تولید ناخالص داخلی یا ملی ارائه نشود.
غیررسمی بودن 53 درصد از مشاغل به معنای آن است که این گروه های کاری مالیات خود را پرداخت نمی کنند و از آنجا که قابل ردیابی نیستند، سهمی که آنها در میزان تولید ناخالص ملی دارند نیز مشخص نمی شود. این پدیده در عین حال نشانگر بیماری اقتصاد کشور ماست که باعث می شود فعالان اقتصادی در کشور کمتر بتوانند در یک فضای رقابتی فعالیت کنند.
همچنین مطالعات آماری ما نشان می دهد 80 درصد شاغلان غیر رسمی و خصوصی فقیر هستند.
این بدان معناست که توزیع درآمد در بین بخش عظیمی از نیروی کار به صورت بسیار نامتوازن و نابرابر انجام می شود.
تجربه ثابت کرده بین توزیع عادلانه درآمد و بازار کار ارتباط تنگاتنگی وجود دارد.
در حالی که بازار کار کشور ما دارای ضعف های ساختاری و اساسی است که بخش عمده آن به قانون کار و شرایط نامطلوب اقتصاد کلان برمی گردد، طبیعی است باید انتظار توزیع نامناسب درآمد در کشور را داشت.
از سوی دیگر بازار کار مناسب می تواند به ارتقای سطح تولید و متعاقب آن افزایش تولید ناخالص ملی بینجامد بنابراین بازار کار نامناسب در کشور، به تضعیف بیشتر فضای تولید و سطح درآمد ناخالص ملی می انجامد و ضمن اینکه در سطح توزیع درآمد نامتوازن عمل می کند در سطح افزایش درآمد ناخالص ملی نیز تاثیر منفی می گذارد.
در انتها آنکه دولت ها به عنوان سیاستگذار کلان، نقش اساسی را در بهبود فضای کسب و کار و تولید دارند. اما دولت نهم در این خصوص نشان داده بیشتر زمینه از دست رفتن فرصت ها را فراهم آورده است.
*استاد دانشگاه