رضایتنامه جراحی؛ استرس زا برای خانواده، آرامش بخش برای پزشک

سرمایه، امین علم الهدی: گفتند «تا رضایتنامه را امضا نکنید مریض تان را عمل نمی کنیم.»محسن پسر بزرگ مردی است که در اتاق عمل زیر تیغ جراحی پزشکان است: «این یعنی اگر پدرم مرد به بیمارستان و دکتر ربطی ندارد این عادلانه است؟» استرس را از نگاه محسن و خواهرش به راحتی می توان خواند؛ استرسی که به گفته ستاره خواهر محسن با گرفتن این برگه چند برابر شد. بعد از عمل که خوشبختانه موفق بود حجازی پزشک متخصص قلب یکی از معروف ترین بیمارستان های غرب تهران و استاد دانشگاه از آن سوی خط تلفن جواب می دهد: «این کار را اکثر بیمارستان ها انجام می دهند و به صورت یک عرف درآمده است، می پرسم این کار به چه عنوانی انجام می شود و آیا از طرف وزارت بهداشت یا نظام پزشکی بیمارستان ها اجباری برای گرفتن این رضایتنامه دارند یا نه، می گوید فکر نمی کنم این کار منع قانونی داشته باشد اما هیچ مصونیتی هم نمی آورد این برگه بیشتر مانند یکی از تشریفات اداری شده که هیچ علت اجرایی خاصی ندارد.»

اما طباطبایی مسوول حفاظت وزارت بهداشت نظر دیگری دارد. او می گوید: «این برگه حق پزشک است و نمی شود از پزشکان انتظار داشت که بدون برگ رضایتنامه، بیماری را عمل کنند.»
طباطبایی از جنبه دیگری هم به موضوع نگاه می کند: «اگر بیمار خدای نکرده در اتاق عمل فوت کرد و این موضوع به اشتباهات پزشکی مربوط نمی شد خانواده بیمار می تواند ادعا کند که پزشک بدون اطلاع آنان از خطر احتمالی این عمل مریض را به کام مرگ فرستاده است.» این برگه غیر از این مساله که نشان می دهد خانواده بیمار از موضوع اطلاع داشته اند آیا ارزش قانونی دیگری هم دارد؟
او پاسخ می دهد: «فکر نکنم حداقل من اطلاعی ندارم.»
اگر بیمارستانی عمل را به خاطر نبودن رضایتنامه عقب بیندازد و مریض بمیرد بیمارستان مسوولیتی بر عهده دارد، طباطبایی می گوید: «خانواده می توانند شکایت کنند اما فکر نکنم چنین وضعیتی ایجاد شود.»
او حق را به پزشک می دهد اما در برابر اینکه چرا وزارت بهداشت این برگه را به صورت قانونی چاپ نمی کند و در قالب لایحه ای به مجلس نمی برد تا تمام امور قانونی باشد ، جوابی نمی دهد: «باید اقداماتی صورت گیرد.»
در رفت و آمدم به بیش از شش بیمارستان دولتی و خصوصی تنها سه بیمارستان برگ تایپ شده رضایتنامه داشتند که خانواده مریض از دید مدیریت بیمارستان مسوولیت امضای این برگه را بر عهده داشتند. در سه بیمارستان دیگر جلوی خانواده مریض یک برگ سفید می گذاشتند و می گفتند این متن را بنویس و امضا کن و متن را برای همراه مریض دیکته می کردند.
نازنین همسر و تنها همراه مریضی که قرار است عمل شود این را با بغض می گوید: «بیمارستان در آن وضعیت روحی بد گفتند این متن را بنویس.» او همانند دیگران بیشترین ناراحتی اش از بند مرگ مریض بود.
فریده غیرت حقوقدان و وکیل پایه یک دادگستری در رابطه با این مساله به بند (10) قانون اشاره می کند: «طبق بند (10) قراردادهای بین طرفین برای دوطرف مساله حکم قانون را دارد و باید رعایت شود و این مسوولیت حقوقی را بر گردن دو طرف مساله می گذارد اما این قرارداد باعث از بین رفتن مسوولیت کیفری نمی شود.»
او ادامه می دهد: «پزشک نمی تواند با این برگه خود را از مسوولیت اصلی خود که حفظ جان مریض است مصون بدارد در هر صورت هر اتفاقی برای مریض بیفتد پزشک معالج او مسوول بوده و باید در برابر قانون جوابگو باشد.» به همین دلیل به نظر غیرت گرفتن رضایتنامه از همراه مریض کاری غیر قانونی است.
در این بیمارستان تمام امور به صورت خودکار انجام می شود. بعد از واریز پول طلب شده به حساب بیمارستان یک متن تایپ شده به خانواده مریض داده می شود. خانواده مریض متن تایپ شده را امضا می کنند. متن هیچ اختلاف لغتی با آن دیکته بیمارستان دولتی ندارد، تنها فرقش این است که اینجا احتیاجی به زحمت شما برای نوشتن نیست و قاعدتاً استرس کمتری به شما وارد می شود .
رامین که پدرش در اتاق عمل است متن را بدون خواندن امضا می کند، انگار برایش عادی شده. چند دقیقه بعد که روی صندلی کنارش می نشینم، می گوید: «از این متن ها زیاد امضا کرده ام، برایم عادی شده، پدرم برای بار سوم به اتاق عمل می رود.» بدون حوصله است وقتی از پذیرش می خواهم متن را ببینم پرستار با نگاهی تند از من محترمانه می خواهد بخش را ترک کنم.
پزشک جراح یکی از بیمارستان های شمال شهر تهران که نمی خواهد اسمش را بیاورم، می گوید: «این دیگر جزئی از کار ما شده حتی دیگر برای دوستان با تخصص ما زیاد این موضوع مطرح نیست اما همین رضایتنامه یک جور تسلی خاطر است.»
او درباره عمل های فوری می گوید که چنین رضایتنامه ای در آن نقشی ندارد؛ «مثلاً وقتی یک تصادفی را می آورند وقت عمل به بازتاب خانواده مریض بعد از عمل فکر می کنی به خصوص وقتی مریض بر اثر خونریزی یا هر علت طبیعی دیگری که مربوط به ما نیست می میرد چون ما بدون اطلاع خانواده مشغول عمل شدیم این استرس که بعد کار به شکایت و دادگاه بکشد وجود دارد.» او می گوید به همین دلیل بسیاری از بیمارستان ها و پزشکان به نوعی از این شکل عمل ها شانه خالی می کنند.
چشمان پر از استرسش به من خیره می ماند: «به نظر شما حال پدرم خوب می شود؟»